Lonneker Land Fietsroute

‘Rondom het vliegveld’

Begin- en eindpunt: Natuurinformatiecentrum Hof Espelo

Weerseloseweg 259
7522 PS Enschede

Telefoon 053 - 430 84 49

Fietsroute 25 km: Hof Espelo - Driene - Lonnekermeer - Wildernis - rondom Vliegbasis Twente - via Holthuis en Lonnekerberg terug naar Hof Espelo

(Betekenis RA> : rechtsaf, < LA : linksaf, RU ^: rechtuit)

Routebeschrijving Rondom het Vliegveld

1 Vanaf ons startpunt, het natuurinformatiecentrum van Landschap Overijssel gaan we <LA de brug van de Eschbeek over.

In de volksmond ook wel Sikkebeek genoemd, omdat de arme heidegrond van weleer in deze omgeving slechts het houden van wat schapen en geiten (sikken) toeliet. Vanaf hier keek je uit op de toren van de St.Plechelmus in Oldenzaal. Het huis aan de overzijde, de Hofmeijer, verraadt een bijzonder verleden. De fundamenten mogen dan vrij oud zijn, het huis in deze staat is zelf niet ouder dan ca. 180 jaar. Hier zetelde de hofmeijer of rentmeester van de vele goederen die de St Pieterskerk van Utrecht in Twente al in de 12^e eeuw bezat. Ook na de reformatie bleef het een R.K. centrum.
In ons informatiecentrum is ruime documentatie ter inzage over de geschiedenis van Hof Espelo en de vroegere bewoners.

2 RA> Nu de hoofdlaan langs de andere zijde van de boerderij ‘de Hofmeijer’ volgen.

Links in het akkerland zien we al snel een door wilg, eik, en hoog opschietende planten omzoomd watertje, de zgn. ‘Visscherij’. De vroeger hier aanwezige Rooms Katholieke geestelijkheid at op vrijdag ‘dus’ vis. Speciaal hiervoor werd een vijver aangelegd (destijds veel groter), waarin bij voorkeur karpers werden uitgezet en gekweekt. Landschap Overijssel houdt deze ‘Visscherij’ intact als een cultuurhistorisch monument in het landschap, waaromheen nu ook (periodiek) weer rogge verbouwd wordt.

Op een steenworp afstand krijgen we (rechts) de villa in beeld die in de twintiger jaren van de vorige eeuw werd gebouwd als woonplek voor de familie Cromhoff (textielfabrikant) en ook nu nog in particulier bezit.

3 RU^ de laan volgend, ook op de viersprong waar we even de laagliggende afsluitboom passeren, bevinden we ons nog steeds op de met geelgekopte paaltjes aangegeven (wandel)route.

4 <LA na het tweede paaltje.

We fietsen op een verhard pad, als onderdeel van de toegankelijkheid voor rolstoel /scootmobiel- gebruikers. Zowel het landgoed (verharde padenroute) als het koetshuis (toilet, lift) hebben voorzieningen voor deze bevolkingsgroep, ook onze gasten).

5 <LA bij de T-splitsing.

Aan het einde van het ‘tussenpad’ zien we een hoefijzervormige aarden wal, overblijfsel uit de bezettingsjaren van de Tweede Wereldoorlog. De bezetters hadden een deel van Hof Espelo (ca. 60 ha.) geannexeerd en lieten een vliegtuigrolbaan vanaf de basis Twente het bos inlopen. Met op korte afstand uitgegraven zand werden deze camouflagewallen in deze vorm opgeworpen, waartussen de (jacht)vliegtuigen in de toen nog lagere bebossing werden geparkeerd (Abstellplätze). Alles in de hoop dat het geheel buiten het gezicht bleef van de geallieerde vliegers. Er liggen dichtbij nog enkele van deze wallen.

6 Links aanhoudend volgen we nog steeds de geelgekopte paaltjes en doorkruisen we even later een langgerekte es.

Deze vorm van ‘opgehoogd bouwland’ is in vele eeuwen ontstaan uit een combinatie van heideplaggen en schapenmest uit de stallen, die op het land gebracht werd. Deze essen vormden uitstekend akkerland zoals ook deze ‘Lange Es’, welke al terug te vinden is op een uit 1759 daterende kaart van Dalhof (zie informatiecentrum).

7 RA> op de T-splitsing

Een deel van het herstel van de waterhuishouding/bekenloop over Hof Espelo e.o. wordt links door de bebossing zichtbaar. Landschap Overijssel is i.s.m. het Waterschap Regge en Dinkel bezig met een ingrijpend project om de bekenloop in de vroegere situatie terug te brengen. Eschbeek en Leutinkbeek worden opnieuw met elkaar verbonden door de Kleine Haverriet. Mede door het realiseren van enkele waterwerken als overlopen, knijpwerken en inlopen in vloeiweiden (hooimaten) is een uitgekiend systeem in de beheersing van het water ontstaan, waarbij o.a. de retentie (vasthouden van noodzakelijk water in het gebied) een eminente rol speelt.

8 ^RU op de volgende viersprong (bij brievenbus met huisnummer 301).
De beek stroomt nu - nauwelijks zichtbaar door de dubbelzijdige begroeiing - rechts van ons.
Een bocht leidt ons om de volgende boerderij.

Rechts is de markering van het wandelpad te zien, waar we even een kijkje kunnen nemen bij de al genoemde hooimaatjes.

9 We blijven RU^ fietsen, langs het witte hek van Landschap Overijssel. We zijn nu op de Haverrietweg, welke we blijven volgen langs de landgoederen ‘de Badhut’ (links) en ‘de Wildernis' (rechts), het eerstgenoemde particulier bezit en het tweede eigendom van Landschap Overijssel.

10 RU^ bij ANWB-paddestoel 20986, tot nr. 20985.

11 Dan RA> de Leutinkweg infietsen tot aan de Nieuwe Grensweg, waarbij we RA> afslaan en vervolgens o.a. over het terrein van Tuincentrum Menkehorst komen (we passeren resp. de Hofmeijerweg en Veldscholteweg, beide rechts).

12 RA> de Leutinkveldweg (waarna we de Smeenkweg rechts voorbij gaan).

13 RA> de Lonnekermeerweg in.

De naam van deze weg geeft aan dat we ons in de omgeving van het Lonnekermeer bevinden. Het 89 ha. metende landgoed met die naam werd in december 2001 aangekocht door Landschap Overijssel en voor een groot deel opengesteld voor het publiek. Het gebied heeft niet alleen bijzondere cultuurwaarden, maar is ook van landschappelijk en cultuurhistorisch belang. Er staan liefst drie rijksmonumenten, het landhuis (de Oosterhof), een boerderij en een dienstwoning, die dateren uit begin 20^e eeuw. De twee (! )meren zijn begin vorige eeuw door zandwinning ontstaan. In 1900 werd in Hengelo met de bouw van een tweede station begonnen en tegelijkertijd begon men met het aanleggen en ophogen van taluds (spoordijken).
Hierdoor waren lange wachttijden voor de gesloten spoorwegbomen verleden tijd geworden en kon het perroneiland aangelegd worden, o.a. tot grote opluchting van de directie van Stork-Hengelo. Tot die tijd waren namelijk alle overgangen en het stationsperron nog gelijkvloers. Het zand uit de meren bracht dus uitkomst. De familie Stork vestigde zich in de twintiger jaren van de vorige eeuw in het fraaie landhuis ‘de Oosterhof’. De spoorlijn Hengelo-Oldenzaal-Bentheim en snelweg A1 in dezelfde richting zijn pal langs het landgoed gesitueerd. We genieten van het meer aan de linkerzijde.

14 RA> aan het einde van deze weg fietsen we even de Noordweg op om vervolgens direct <LA de Hartjesbosweg in te gaan.

We doorsnijden de ‘Wildernis’, waardoorheen ook de nieuwe blauwgekopte wandelroute voert, waarmee Landschap Overijssel in 2003 Hof Espelo met het Lonnekermeer verbond.

15 We steken (voorzichtig) de Weerseloseweg over (voorrangsweg) en vervolgen onze weg <LA over het fietspad.
De weg is helaas de laatste jaren erg verkeersdruk geworden, maar blijft door het aanliggende landschap erg aantrekkelijk. (De nabijgelegen Vliegbasis Twent(h)e doet in die zin weinig afbreuk en garandeert ons weinig betreden en mede daardoor onverwacht mooie, natuurlijke plekjes).

16 RA> na hectometerpaaltje 4.7 de Oude Vliegveldstraat in.

Op de nu volgende kruising wordt een deel van de nu wel zeer in de actualiteit staande vliegbasis al zichtbaar en dat zal langs onze route voorlopig zo blijven. We fietsen ‘rondom’.

17 <LA Sniedersveldweg in en deze blijven volgen tot we RA> de Knollerveldweg inrijden (geen naamborden!). Dit is de eerste zandweg rechts!

Deze weg kan erg mul zijn, maar ook erg modderig, terwijl we het smalle paadje ernaast ook wel redelijk berijdbaar kunnen aantreffen. Een alternatief is eventueel de Sniedersveldweg te blijven volgen tot aan de Oude Postweg (asfaltweg), welke we dan RA> moeten ingaan om deze fietsroute weer bij de kruising van deze en de Ledeboerweg op te pakken.

18 Aannemend dat we toch de Knollerveldweg volgen langs de afrastering van de Vliegbasis en door het Snijdersveld, gaan we na een bocht naar links RU^ langs het Landschap Overijssel bord het achterliggende landgoed op.

We bevinden ons nu op Landgoed “’t Holthuis”, vroeger eigendom van textielfabrikant Abraham Ledeboer en sedert 1986 van Landschap Overijssel.

19 Het pad voert over enkele landschapsbepalende beken, maar even vóór het bruggetje over de tweede, de Deurningerbeek, < LA de geelgemarkeerde route blijven volgen tot aan de veldweg (hier geen naambord).

RA> deze weg af fietsen tot aan de Oude Postweg (verhard).

20 RA> volgen we deze weg welke tweehonderd jaar geleden nog de drukste verkeersader van Twente was; we rijden door tot aan een kleine parkeerplaats met informatiepaneel van Landschap Overijssel.

We kunnen ook van deze zijde een blik in de kern van landgoed ’t Holthuis werpen door even heen en terug de fraaie laan te berijden en aan het einde even te kijken naar twee opmerkelijke schuren op het erf, waarvan de initialen op de achterliggende duiden op de vroegere landheer Abraham Ledeboer: 1901 B en L. Bij terugkeer op de Oude Postweg zien we tegenover de toe- en uitgang van de laan een kikkerbiotoop, waar ook – bij voldoende rust – niet zelden drinkende reeën kunnen worden waargenomen.

21 RA> direct het pad (met rood/wit lange-afstand schildje) in, of RU^ de Oude Postweg blijven volgen tot aan kruising; in beide gevallen komen we op de Ledeboerweg uit.

21a Deze gaan we RA> in en fietsen we geheel uit (we kruisen eerst nog een start/landingsbaan van de vliegbasis, gelegen over het Schaddenveld, vroeger één groot heideveld).

22 <LA op de T-splitsing, de Noordergrensweg.

Achter een wal (links) ligt het Oldenzaalse industrieterrein 'de Hanzepoort', direct aan de autosnelweg A1. Rechts accentueert de Jufferbeek het landgoed Lonnekerberg (142 ha.), in 1999 aangekocht door Landschap Overijssel.

23 RA> de Bergweg in.

Vele eeuwen lang was hier links en rechts hei met wat bosjes, deel van de woeste gronden die behoorden tot de marke Lonneker. Omstreeks 1850 werden de marken afgeschaft en het gemeenschappelijk eigendom in delen verkocht. Het bos is rijk aan bijzondere plantensoorten, maar herbergt vooral ook een grote soortenrijkdom aan paddestoelen, waaronder zeldzame. Naast twee wildakkers zijn er ook enkele kikkerpoelen op het landgoed, waar de beheerswerkzaamheden in volle gang zijn.

24 De Bergweg volgen we tot ca. 300 meter voorbij de Bergveldseweg (links). Bij een wit hek gaan we RA> en direct daarna, even voor een houten hek <LA het bospad in.

25 RA> na ca. 250 meter op de volgende T-splitsing, en <LA op de T-splitsing daarna. We rijden door tot een knooppunt van wegen en paden.

We kunnen op het pad rechts, aan de linkerzijde verscholen tussen de rododendrons, het grafmonument van de familie Blijdenstein vinden, bekend uit de voormalige textielwereld in Twente en vroeger eigenaar van het landgoed. De grootste steen is destijds door acht ossen op deze plaats getrokken. Het monument ligt op de top van ‘de Grote Berg' (56.6 m).

26 Maar wij gaan voor het vervolgen van de route <LA en bereiken via de hoofdweg van het Landgoed opnieuw de Bergweg.

27 RA> deze klinkerstraatweg op en deze ca. 700 m volgen.

We passeren 'Smulders kleigaten’, ooit uitgegraven voor het vervaardigen van rode bakstenen.

28 RA> de Oude Deventerweg inslaan en na de Beuvinkweg links het Wiefkerpad op. Bij de es de bocht naar links volgen.

Dit pad voert ons naar de Roolvinkes; als een krans liggen oude boerenerven om deze es.

29 Na 150 m zien we links de zorgboerderij ‘De Rökker’, met een schuilhut met picknicktafels.

Het achterliggende erf heeft een lange geschiedenis en wordt al in 1330 genoemd in historische documenten. Het maakte deel uit van de Marke Lonneker. De marken zijn ontstaan vanuit de noodzaak om gezamenlijk de ongecultiveerde woeste gronden te beheren.

De boer en boerin hebben 50 melkkoeien en verbouwen wat graan. In 2001 zijn zij met een zorgtak begonnen en helpen mensen met een verstandelijke beperking mee op de boerderij.

30 We vervolgen onze weg en gaan RA> de Bergweg op en bij een tweesprong RA> de Hofmansweg in en vervolgens RA> de Vliegveldweg op.

31 Niet ver daarna <LA de Vergertweg in.

Dit is een landschappelijk zeer fraaie weg: de begeleidende beek speelt hierbij een bepalende rol; de bebouwingsplannen vallen dan ook lang niet overal in goede aarde.

32 Bij de kruising met de Braakweg schuin rechts de Vergertweg vervolgen.

33 <LA De eerstvolgende weg in, de Vergertsveldweg. Deze mondt uit op de Weerseloseweg, welke van de parallel lopende weg gescheiden wordt door een roodwit hek.

34 RU^ beide wegen oversteken (opnieuw voorzichtig!) en <LA volgen we het fietspad, waarna we al snel RA> langs het witte Landschap Overijssel hek opnieuw Hof Espelo opgaan.

De voor een groot deel van het jaar rijkelijk met bloeiende planten opgesmukte Erve Japink (vooral fuchsia's) zal ons zeker opvallen, we fietsen ervoor langs).

35 <LA op de kruising waar we al eerder waren en via de laan bereiken we weer het Natuurinformatiecentrum Koetshuis Hof Espelo.

Het ca. 160 ha. metende Hof Espelo werd in 1984 door Landschap Overijssel (toen Overijssels Landschap) aangekocht en het uit de 18e eeuw daterende koetshuis werd in februari 2000 (april officiële opening) als natuurinformatiecentrum in gebruik genomen (na een grondige renovatie).

Wij, van Landschap Overijssel en Stichting Lonneker Land, hopen dat u een prettige fietstocht hebt gehad en willen u nog wijzen op tal van andere fiets- en wandelroutes die in Hof Espelo verkrijgbaar zijn.

O.a. de ca. 12 km lange wandelroute Hof Espelo – Lonnekermeer vice versa (gemarkeerd door blauwgekopte palen), welke in de Week van het Landschap 2003 werd opengesteld, is zeer de moeite waard.

Voor fietsers die voor het eerst kennismaken met Landschap Overijssel: in het Koetshuis kunt u zich aanmelden als beschermer van Landschap Overijssel. U krijgt dan ter plekke een informatiepakket uitgereikt, elke drie maanden krijgt u een tijdschrift met bijzonderheden en wetenswaardigheden over natuur en Landschap Overijssel.

Sept. 2009

Deze route werd voor het eerst beschreven door J.F. Oostindië in de week van het Landschap, 20-28 september 2003. Hij overlapt gedeeltelijk de route “’t Noordlint”, uitgegeven door de Gemeente Enschede, Stadsdeelbeheer Noord, in 2005.